کلام چهارده معصوم علیه السلام

اقامه نماز مؤلفه چه كساني است؟

نمازگزاران چه كساني هستند؟

نماز؛ نشانه مومن

نماز؛ از ويژگيهاي متقين

نماز از علامتهاي اولوالالباب

نماز از نشانه هاي محسنين

نماز، ويژگي مصلحان

مولفه اي از مخبتين

نشانه اي از دانشمندان

و اما نشانه اي از ياران خدا

خداي منان از روي لطف بي پايان بر آدميان منّت نهاده، به آنها اجازه معراج به عالم ملك و ملكوت عطا فرموده و نماز را نردبان ترقي و ابزار ارتقاء به عالم بالا قرار داده است.

انسان خاكي كه همواره اسير اميال نفساني و غرايز حيواني است، به هنگام نماز پرده هاي ظلماني جهان ماده را كنار مي زند، جاذبه دست و پاگير كره خاكي را مي شكند، موانع نيرومند عالم شغلي را از جلوي پايش بر مي دارد و به جهان بالا راه مي يابد، با خداي خود بي واسطه سخن مي گويد، و درد دل مي نمايد و خود را از چنگال نفس و شيطان مي رهاند.

نماز اوج معراج انسان، راز و نياز با خداي سبحان، موجب نزول رحمت يزدان، سنگر مبارزه با نفس و شيطان، بازدارنده انسان از خطا و عصيان، وسيله ي تقرب پارسايان و رمز بندگي مخلصان است.

نمازگزاران چه كساني هستند؟

در قرآن كريم ضمن آياتي خداي متعال نمازگزاران واقعي را معرفي مي نمايد و اينكه اقامه نماز چه تأثيري در زندگي مادي و معنوي انسان دارد را ذكر مي كند كه بدين وسيله اهميت اقامه نماز را بيان مي دارد.

نماز؛ نشانه مومن

" قل لعبادي الذين امنوا يقيمواالصلوة و ينفقوا مما رزقناهم سراً و علانية من قبل ان ياتي يوم لا بيع فيه ولا خلال." (ابراهيم / 31)

بگو به بندگان من كه ايمان آورده اند، نماز را بر پا دارند و از آنچه به آنها روزي داده ايم پنهان و آشكار انفاق كنند، پيش از آن كه روزي فرا رسد كه نه چيزي توان خريد و نه دوستي كسي "جز خدا" به كار آيد .

در اين آيه خداوند به وسيله پيامبراكرم(ص) به بندگاني كه ايمان آورده اند دستور مي دهد كه تا روز قيامت او را رها نكنند كه در آن روز هيچ مجالي براي جبران از دست داده ها نيست و از ميان تمام راههايي كه به خدا مي رسد، اقامه نماز و انفاق - يقيمواالصلوة و ينفقوا - را بيان مي كند. چرا كه تمام دستورات ديگر (كه اصلاح بين خدا و بندگان و بنده با بندگان ديگر است) از اين دو ركن منشعب مي شود و اين تاكيدي ديگر بر اهميت نماز است.

در جاي ديگر مي فرمايد:

"انما المومنون الذين اذا ذكرالله وجلت قلوبهم و... . الذين يقيمون الصلوة و مما رزقناهم ينفقون." (انفال / 2- 3)

مومنان كساني هستند كه چون ذكري از خدا شود، "از عظمت و جلال خدا " دلهايشان ترسان مي شود و ... . كساني كه نماز را به پا مي دارند و از هر چه روزي آنها كرديم انفاق مي كنند.

در اين آيه از جمله صفات بارز مومنان را اقامه نماز مي داند. چرا كه وقتي ايمان در دل مستقر گرديد، انسان به سوي عبوديت معطوف شده و با اخلاص و خضوع، پروردگار خود را عبادت مي كند كه از بهترين مظاهر آن نماز است. "وجل" همان حالت خوف و ترسي است كه به انسان دست مي دهد كه سرچشمه آن يكي از اين دو چيز است: گاهي به خاطر درك مسئوليتها و احتمال عدم قيام به وظايف لازم در برابر خدا مي باشد، و گاهي به خاطر درك عظمت مقام و توجه به وجود بي انتهاي او است. مومنان در پرتو احساس مسئوليت و درك عظمت پروردگار و همچنين ايمان فزاينده و بلندنگري توكل، از نظر عمل داراي دو پيوند محكمند، پيوند و رابطه نيرومندي با خدا و پيوند و رابطه نيرومندي با بندگان خدا.

تعبير به اقامه نماز (به جاي خواندن نماز) اشاره به اين است كه نه تنها خودشان نماز مي خوانند بلكه كاري مي كنند كه اين رابطه محكم با پروردگار هميشه و در همه جا بر پا باشد.

خداي متعال در آيه ديگر مي فرمايد:

"والمومنون والمومنات بعضهم اولياء بعض يامرون بالمعروف و ينهون عن المنكر و يقيمون الصلوة ..." (توبه / 71)

و مردان و زنان با ايمان يار و ياور يكديگرند، امر به معروف و نهي از منكر مي كنند و نماز برپا مي دارند... مؤمنين علاوه بر اين كه به خاطر دوستي و محبتي كه نسبت به يكديگر دارند، همديگر را به نيكي ها دعوت و از بديها و منكرات باز مي دارند و بر خلاف منافقان كه دلهايشان را گرد سياه نسيان ياد حق فرا گرفته، دلهايشان از ياد حق سرشار بوده و به نور ذكر خدا جلا يافته است و براي محكم شدن رشته ياد خدا نماز را بر پا مي دارند و قرآن را وسيله هدايت و بشارت براي مومناني مي دانند كه (هدي و بشري للمومنين. الذين يقيمون الصلوة و يوتون الزكاة و هم بالاخرة هم يوقنون. - قرآن - وسيله هدايت و بشارت براي مومنان است. كساني كه نماز را بر پا مي دارند و زكات را ادا مي كنند و به آخرت يقين دارند.)

خداي متعال در سوره مومنون / آيه 1 و 2 مي فرمايد:

"قد افلح المومنون. الذين هم في صلاتهم خاشعون."

مومنان رستگار شدند. آنها كه در نمازشان خشوع دارند.

در اين آيات رستگاري را براي مومنان مي داند، كساني كه نه تنها ايمان در قلوبشان وارد شده بلكه به صفات حسنه اي نيز متصفند. اولين آنها خشوع در نماز است. قرآن با بيان اين ويژگي، اين نكته را يادآوري مي كند كه نماز الفاظ و حركات بي روح نيست بلكه به هنگام نماز مومنان آن چنان متوجه پروردگار مي شوند كه خود را ذره اي مي بينند در برابر وجود بي پايان. قرآن در واقع نماز را اولين شرط ايمان ذكر مي كند. لذا مومنان براي حفظ ارتباط خود با اين وجود بي پايان، بر نمازهايشان مواظبت مي كنند. "والذين هم علي صلواتهم يحافظون." (مومنون / 9) و آنها كه بر نمازهايشان محافظت دارند.

مومنان واقعي از نماز تنها به اداي الفاظ بسنده نمي كنند بلكه با محافظت و مراقبت بر اوقات نماز، حفظ خشوع و خضوع در نماز و درك مفاهيم نماز و اين كه در پيشگاه چه كسي اقامه مي شود، نمازي با روح و روح بخش برپا مي دارد.

نماز؛ از ويژگيهاي متقين

"ذلك الكتاب لاريب فيه هدي للمتقين. الذين يومنون بالغيب و يقيمون الصلوة و مما رزقناهم ينفقون." (بقره / 2 و 3)

اين كتاب - قرآن - بي هيچ شك راهنماي پرهيزكاران است. كساني كه به جهان غيب ايمان آورند و نماز به پاي دارند و از هر چه روزيشان كرديم به فقيران انفاق كنند.

از نشانه هاي پرهيزكاران، ايمان به غيب است و اين نخستين نقطه جدايي مومنان از غير آنهاست، ويژگي ديگر آنها، برپا داشتن نماز است. نماز كه رمز ارتباط با خدا است، مومناني را كه به جهان ماوراء طبيعت راه يافته اند در يك رابطه دائمي و هميشگي با آن مبدا بزرگ آفرينش نگه مي دارد، آنها تنها در برابر خدا سر تعظيم خم مي كنند، و تنها تسليم آفريننده بزرگ جهان هستي هستند، و به همين دليل ديگر خضوع در برابر بتها، و يا تسيلم شدن در برابر جباران و ستمگران، در برنامه آنها وجود نخواهد داشت.

چنين انساني احساس مي كند از تمام مخلوقات ديگر فراتر رفته، و ارزش آن را پيدا كرده كه با خدا سخن بگويد، و اين بزرگترن عامل تربيت او است.

كسي كه شبانه روز حداقل پنج بار در برابر خداوند قرار مي گيرد، و با او به راز و نياز مي پردازد، فكر او، عمل او، همه خدايي مي شود، و چنين انساني چگونه ممكن است برخلاف خواست او گام بردارد. مشروط بر اينكه راز و نيازش به درگاه حق، از جان و دل سرچشمه گيرد و با تمام قلب رو به درگاهش آورد.

نماز از علامتهاي اولوالالباب

"... انما يتذكر اولوالالباب. الذين يوفون بعهدالله ولا ينقضون الميثاق. والذين يصلون ما امرالله به ان يوصل و يخشون ربهم و يخافون سوء الحساب. والذين صبروا ابتغاء وجه ربهم و اقاموا الصلوة ... (رعد / 19 تا 22)

به درستي كه صاحبان خرد متذكر مي شوند - كساني كه به عهد خدا وفا مي كنند و پيمان نمي شكنند - و كساني كه آنچه را خدا به پيوند آن امر كرده اطاعت مي كنند و از خدا مي ترسند و به سختي هنگام حساب مي انديشند و كساني كه در طلب رضاي خدا راه صبر پيش مي گيرند و نماز به پا مي دارند...

در اين آيات براي اولوالالباب (صاحبان مغز و انديشه) صفاتي را بر مي شمارد. از جمله صفات آنان - كه پايان نيك و باغهاي جاويدان بهشت به آنان وعده داده شده است - برپا داشتن نماز است و با اين كه در اين آيات، وفاي به عهد الهي، پيوندهاي الهي و صبر را ذكر كرده و نماز را مي توان از مصاديق آنها برشمرد ولي به طور جداگانه به آن اشاره شده و اين به علت نقش فوق العاده اي است كه نماز در طهارت روح و روان انسانها دارد و اهميت فوق العاده اي را كه خداوند براي آن قائل است مي رساند.

نماز از نشانه هاي محسنين

"... هدي و رحمة للمحسنين. الذين يقيمون الصلوة و يوتون الزكوة و هم بالاخرة هم يوقنون." (لقمان / 3 و4)

...(قرآن) مايه هدايت و رحمت براي نيكوكاران است. كساني كه نماز بر پا مي دارند و زكات را ادا مي كنند و به آخرت يقين دارند.

در اين آيه خداي متعال، قرآن كه هيچ سخن باطلي در آن راه نداشته و محتواي مستحكمي دارد را مايه هدايت و رحمت نيكوكاران مي داند و سپس نشانه هاي آنها را بيان مي كند كه اولين آنها برقراري پيوند محكم با خدا (اقامه نماز) است.

نماز، ويژگي مصلحان

"والذين يمسكون بالكتاب و اقامواالصلوة انا لا نضيع اجرالمصلحين." (اعراف / 170)

و كساني كه به كتاب (خدا) تمسك جويند و نماز را بر پا دارند، پاداش بزرگي خواهند داشت زيرا ما پاداش مصلحان را ضايع نخواهيم كرد.

اجر و پاداش براي كساني است كه كمترين مخالفتي با كتاب خدا انجام نداده بلكه دستورات آن را مو به مو انجام داده و براي تحقق مفاهيم آن از جان و دل مي كوشند؛ كه از جمله آنها امر به نماز است. آنها با نماز، ياد خدا و خضوع در برابر او - كه جان همه دستورات ديني است - را حفظ كرده و با استحكام پيوند با خدا، در هر كار و برنامه اي او را حاضر و ناظر بر اعمال خود مي بينند و بنابراين با دستورات حق تعالي مخالفت نمي كنند. اينكه مي بينم از ميان فرمانهاي خدا خصوصاً روي نماز تكيه شده است به خاطر آن است كه نماز واقعي پيوند انسان را با خدا چنان محكم مي كند كه در برابر هر كار و هر برنامه او را حاضر و ناظر مي بيند و مراقب اعمال خويش مي باشد.

مولفه اي از مخبتين

"... و بشرالمخبتين. الذين اذا ذكرالله وجلت قلوبهم والصابرين علي ما اصابهم والمقيمي الصلوة و مما رزقناهم ينفقون." (حج / 34 و 35)

و بشارت ده متواضعان را. كساني كه وقتي نام خدا برده مي شود دلهايشان مملو از خوف پروردگار مي شود و در برابر مصائب شكيبا هستند و نماز را بر پا مي دارند و از آنچه روزيشان داده ايم انفاق مي كنند.

فروتنان، نه تنها هنگام ياد خدا درونشان از خوف خداوند سرشار مي شود و بر مصائب صبورند بلكه آثار تواضع دراعمال آنها نيز ظاهر مي شود و در برابر يكتاي بي همتا به سجده مي افتند و پيشاني بر خاك مي سايند.

نشانه اي از دانشمندان

"...انما يخشي الله من عباده العلماء انّ الله عزيز غفور. ان الذين يتلون كتاب الله و اقاموا الصلوة..." (فاطر / 28 و 29)

از ميان بندگان خدا تنها دانشمندان از او مي ترسند، خداوند عزيز و غفور است. كساني كه كتاب الهي را تلاوت مي كنند و نماز را برپا مي دارند.

از ميان بندگان، دانشمندانند كه به مقام عالي خشيت يعني ترس از مسئوليت توام با درك عظمت مقام پروردگار نائل مي گردند، اين حال "خشيت" مولود سير در آيات آفاقي و انفسي و آگاهي از علم و قدرت پروردگار، و هدف آفرينش است.

"راغب" در "مفردات" مي گويد: خشيت به معني ترسي است آميخته ي با تعظيم، و غالباً در مواردي به كار مي رود كه از علم و آگاهي به چيزي، سرچشمه مي گيرد و لذا در قرآن مجيد اين مقام مخصوص عالمان شمرده شده است.

در قرآن كريم يكي از ويژگي هاي دانشمندان، تلاوت كتاب خدا و اقامه نماز مطرح شده است.

قابل ذكر است كه منظور از تلاوت قرآن، قرائت سرسري و نيز منظور از اقامه نماز، خواندن صرف نيست.

و اما نشانه اي از ياران خدا

"... ولينصرن الله من ينصره ان الله لقوي عزيز. الذين ان مكناهم في الارض اقامواالصلوة ..."(حج / 40-41)

و خداوند كساني را كه او را ياري كنند، ياري مي كند. خداوند قوي و شكست ناپذير است. (ياران خدا) كساني هستند كه هرگاه در زمين به آنها قدرت بخشيديم، نماز را بر پا مي دارند.

در اين آيات به ياوران خدا وعده ياري داده مي شود و سپس ويژگي آنها را بر مي شمرد. اولين ويژگي آنها اين است كه بعد از اين كه در زمين به قدرت برسند نماز را بر پا مي دارند. آنها پس از پيروزي، آن را از خود نمي دانند بلكه لطفي از جانب خدا مي دانند و برعكس شاهان و ستمگران از باده پيروزي سرمست و مغرور نمي شوند، بلكه با برپايي نماز، ارتباطشان را با خدا محكمتر كرده و تشكر او را به جا مي آورند.