کلام چهارده معصوم علیه السلام

تو مسیحــا زاده امـــا دختـــر مــوسی شدی
مــریــم قدیســه ی ذریــــه ی طـــاهــا شدی
یک نخــی از چــادرت مـاننــد کعبـــه محتــرم
قبله ی عرشی ترین سجــاده ی دنیــا شدی
خواهـر سلطان عـالـم کــار سلطــان می کند
بـر حسیـــن خــانـــواده زینـب کبــــری شدی

"فاطمه" در لغت به معنى بریده شده و جدا شده مى باشد و علت این نامگذارى بر طبق احادیث نبوى، این است که پیروان فاطمه سلام الله عليها به سبب او، از آتش دوزخ بریده، جدا شده و برکنارند. بنابراین چون صدیقه کبری سلام الله عليها در مقام عصمت، پاکدامنى و تقدس روحى و جسمى در بالاترین مقام قرار داشت، به همین اسم نامیده می شد.

موسی بن جعفرعليه السلام نیز نام دخترش را چون پیامبرصلّي الله عليه و آله، فاطمه نهاد. فاطمه معصومه سلام الله عليها نیز مانند مادرش داراى عالى ترین مقامات معنوی و پاکترین مکانت روحى است. آن بزرگوار همانند زهراى مرضیه، همچون پاره اى است که از آتش دورافتاده و در بالاترین جایگاه قدسى قرار گرفته است. آن حضرت علاوه بر طهارت ظاهرى و حجب و حیای بیرونی، طهارت روحى و باطنى خاصى دارد که معنویت و نورانیت خاصى به او بخشیده است.

تجلیگاه عصمت زهرا سلام الله عليها
حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها بانویى بهشتى و آراسته به زیبایی های معنوى و روحى است که فضایلش دلیلى جز عصمت ندارد. آن بانوى مقدس، پرورش یافته دامان بزرگ مردى است که چون پیامبرصلّي الله عليه و آله، جایگاهى رفیع و مقامى بلند در نزد خداوند داراست. همچون مادرش(زهراى اطهر)، پاکى رفتار و پاکى کردار پدر را تجربه نموده و همانند او خود از زینت هاى مادى و زیورهاى ظاهری بریده است. عصمت معصومه سلام الله عليها همان عصمت زهراست و شاید از دلایلی که او را معصومه نامیده اند، این باشد که مقام عصمت مادرش، زهرای اطهر سلام الله عليها در او تجلّى یافته باشد. بى شک به دلیل همین مقام عصمت است که در بین ائمه معصومین عليهم السلام جایگاهى بلند یافته است.
بنابر روایات، لقب معصومه اولین بار از سوى امام رضا عليه السلام بر خواهر نهاده شد و ایشان از روى محبت و اشتیاق به خواهر، او را بدین نام فراخواند. آن گونه که آن امام در جایى مى فرماید:«هرکس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسى است که مرا زیارت کرده باشد.»(1)

فداها ابوها
از شواهدى که مى توان به وجود شباهت بین صدیقه کبری سلام الله عليها و فاطمه معصومه سلام الله عليها دلالت کرد، این که هر دو بزرگوار توسط پدران گران قدر خویش با یک عبارت خاص(فداها ابوها) که براى هیچ بانوى دیگری به کار نرفته است، مورد تفقد قرار گرفته اند.
یکی از علماى معروف نجف اشرف از کتاب «کشف اللئالى » نقل کرده است که :
روزی جمعى از دوستداران و شیعیان موسى بن جعفر عليه السلام برای طرح مسایل خود به محضر آن حضرت رهسپار مى شوند. در این هنگام امام کاظم عليه السلام در مسافرت بودند، لذا سؤالهاى خود را نوشته و به خانواده امام تحویل دادند تا در سفر بعد به دیدار آن امام نائل شوند. هنگام وداع دیدند حضرت معصومه سلام الله عليها پاسخ پرسشها و مسایل آنها را نوشته و آماده کرده است. آنها شادمان مى شوند و آن را مى گیرند. در هنگام مراجعت در مسیر با امام کاظم عليه السلام روبه رو مى شوند و ماجرا را به عرض حضرت مى رسانند. امام عليه السلام آن نوشته را از آنان مى خواهد و مطالعه مى کند و پاسخ های فاطمه معصومه سلام الله عليها را درست مى یابد. آنگاه سه بار مى فرمایند: «فداها ابوها» (پدرش به فدایش باد) .
این موضوع علاوه بر مقام بلند علمى حضرت معصومه سلام الله عليها ، توجه خاص امام کاظم عليه السلام به ایشان را نیز مى رساند زیرا این عبارت فقط درباره حضرت صدیقه کبری سلام الله عليها و آن هم از زبان پیامبر اکرم صلّي الله عليه و آله به کار رفته بود.

شفیعه روز جزا
«شفاعت» از مهمترین اصول مذهب شیعه به شمار مى آید. در اسلام بالاترین جایگاه شفاعت از آن رسول خداست و بعد از ایشان، ائمه معصومین علیهم السلام از این جایگاه براى نجات اهل محشر برخوردارند. با این حال، دو تن از برجسته ترین بانوان اسلام نیز از چنین جایگاهى برخوردارند و به نقل از روایات در روز محشر دستگیر دوستداران و محبان اهل بیت علیهم السلام قرار مى گیرند؛ حضرت زهرا سلام الله علیها و فاطمه معصومه سلام الله علیها .
درباره شفاعت گسترده دختر رسول خدا صلّی الله علیه و آله همین بس که شفاعت به عنوان مهریه آن بزرگوار از طرف خداوند مقرر گردید و بنا به روایات اسلامى، آن حضرت در روز قیامت به عنوان شفیعه روز جزا، به شفاعت گسترده از امت خویش خواهد پرداخت. با این حال پس از صدیقه کبرى سلام الله علیها هیچ بانوى دیگرى به جز حضرت معصومه سلام الله علیها در گستردگى شفاعت در حد حضرت زهرا سلام الله علیها قرار ندارد.
شفاعت گسترده حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها تا آنجاست که سال ها قبل از تولدش، امام صادق علیه السلام از ایشان خبر داده و مى فرمایند:
« به زودى بانویى از فرزندانم به آن سوى کوچ مى کند که نامش فاطمه دختر موسى بن جعفر است که با شفاعت او همه شیعیانم وارد بهشت مى شوند» (2)
و در جایى دیگر فرمود:
«همه امت جدم محتاج شفاعت معصومه اند و با شفاعت ایشان به بهشت مى روند.»
برادر بزرگوار آن بانوى بزرگوار، امام رضا علیه السلام نیز در زیارت نامه ای که براى خواهر گرامى اش آورده در بیان اوصاف آن بانوی مکرمه به مقام شفاعت حضرت معصومه سلام الله علیها اشاره مى کند. در این زیارت نامه مى خوانیم:
«اى فاطمه در بهشت شفاعتم کن، زیرا تو مقامی بس ارجمند و والا در پیشگاه خداوند دارا هستی» (3)
و این خود نشان دهنده شأن و مقام بسیار عظیم آن شفیعه روز جزا است چنانچه در فراز دیگرى از زیارت مخصوص آن حضرت آمده است که :
«فان لک عند ا... شأنا من الشأن»(4) و این عبارت بدین معناست که اگر ما از تو طلب شفاعت مى کنیم بدین دلیل است که تو در پیشگاه خداوند داراى شأن و منزلتى عالى و وصف ناپذیر هستی که فقط خداوند و اولیایش بر این رتبه و جایگاه واقفند.
علاوه بر ایشان، امام جواد علیه السلام نیز به گونه اى به همین موضوع اشاره کرده است:
«هر کس حضرت معصومه سلام الله علیها را زیارت کند بهشت بر او واجب می شود»

دفاع از حریم ولایت
از دیگر ابعادى که مى توان به وجود شباهت هایى بین این دو بانوى گرانقدر- فاطمه زهرا سلام الله علیها و فاطمه معصومه سلام الله علیها پى برد بحث ولایت پذیرى و دفاع از حریم ولایت مى باشد.
حضرت زهرا سلام الله علیها در روزهاى سخت بعد از رحلت پیامبر صلّی الله علیه و آله تا واپسین لحظات عمر گرانبار خویش، در دفاع از حقانیت و جایگاه ولایت امیرمؤمنان علیه السلام به بیان استدلال هاى متین و استوار و روایت هاى متعددی از پیامبر صلّی الله علیه و آله مى پرداخت و بدین طریق براى اثبات جایگاه ولایت در خاندان اهل بیت علیهم السلام تلاش مى نمود.
از مهمترین استدلال هاى آن حضرت، خطبه ایشان در مسجد مدینه بود که سرشار از مفاهیم بلند ولایى مى باشد. اما همان گونه که حضرت زهرا سلام الله علیها در چنان شرایط حساسى به دفاع از اهل بیت علیهم السلام پرداخت دیگر سلاله پاک رسول الله صلّی الله علیه و آله ، فاطمه معصومه سلام الله علیها دختر دانشمند موسى بن جعفر علیه السلام نیز در شرایطى که اهل بیت علیهم السلام از جایگاه واقعى خویش دور افتاده بود و جانشینان بر حق رسول اکرم صلّی الله علیه و آله یکى پس از دیگری به شهادت مى رسیدند، با اشاره به روایاتى از پدران خویش، به ویژه فاطمه سلام الله علیها ، به تبیین حقانیت ائمه معصومین علیهم السلام و بخصوص امیرالمؤمنین علیه السلام پرداخت و با اثبات ولایت او، بر ولایت امامان معصوم دیگر نیز صحه گذاشت. روایات متعددى از آن حضرت نقل شده که اغلب درباره امامت و ولایت حضرت علی علیه السلام می باشد. از مهمترین این روایات، روایتى است که با چند واسطه از حضرت زهرا سلام الله علیها نقل شده است که فرمودند:
«پیامبر صلّی الله علیه و آله در شب معراج مشاهده کرد روى پرده اى از درگاه بهشت نوشته است معبودى جز خداى یکتا و بى همتا نیست و محمد رسول خدا و على ولى و رهبر مردمند و جایى دیگر نوشته شده بود : شیعیان علی رستگارانند»(5)
همچنین در روایتى دیگر از حضرت زهرا سلام الله علیها نقل مى کند که آن حضرت فرمود:
« آیا سخن رسول خدا صلّی الله علیه و آله را فراموش کرده اید که در روز غدیر خم فرمودند:
هر کس من مولاى او هستم پس على مولاى اوست و نیز به على فرمود: نسبت تو به من همانند نسبت هارون به موسى است»(6) و نیز در روایت دیگرى صدیقه کبری سلام الله علیها مى فرمایند:
« آگاه باشید هر کسى با دوستى آل محمد بمیرد شهید مرده است»
بنابراین، اشاره حضرت معصومه سلام الله علیها به احادیث غدیر و منزلت آن هم به روایت از حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها ، نشانگر تلاش ایشان براى اثبات جایگاه ولایت در نزد امیرالمؤمنین و فرزندان معصومش علیهم السلام مى باشد و از همین روست که او را «عالمه محدثه» نیز نامیده اند.

پی نوشتها:
1- کریمه اهل بیت ، على اکبر مهدى پور
2- انوار المشعشعین، محمد على کاتوزیان، ج1 ، ص11
3- بحارالانوار، ج102، ص266
4- همان
5- بحارالانوار، ج 67، ص76
6- الغدیر، ج1، ص179